De stilte doorbreken – mentale gezondheid onder Surinaamse mannen

‘Waarom doe je als een mietje?’

In vrijwel alle gepubliceerde rapporten keert één patroon terug. Zowel mannen als vrouwen krijgen te maken met depressie, stress, angst en andere mentale problemen. Toch lijken mannen vaker te vervallen in gewelddadig en destructief gedrag, met ingrijpende gevolgen voor zichzelf en hun directe omgeving. Hoe komt dat? Sharon Singh – die er zelf ervaring mee heeft – en Audry Wajwakana gingen op zoek naar antwoorden. “En wat je dan hoort, is soms hartverscheurend.”

Tekst & foto’s: Sharon Singh en Audry Wajwakana

Die donkere ochtend op tweede kerstdag 2025 staat in het geheugen van de Surinaamse samenleving nog vers gegrift. Ze werd opgeschrikt door het nieuws over, zeg gerust, een massaslachting in Commewijne. Dennis Aroma zaaide de avond ervoor dood en verderf in een psychotische toestand. Hij vermoordde vier van zijn eigen kinderen en vijf buurtbewoners.

Als het gaat om buitensporig huiselijk geweld met dodelijk gevolg, dan is in de algemene opvatting ‘alweer een man’ op zijn plaats. Wat gebeurt er met de mannen in onze samenleving? Waarom slaan ze door en wat gaat hier allemaal aan vooraf? In juni 2026 werd extra aandacht besteed aan mental health – geestelijke gezondheid. Een goede aanleiding om bij deskundigen op zoek te gaan naar antwoorden op deze prangende vragen.

De tragedie in Commewijne voert Sharon terug naar haar eigen jeugd. Eind jaren zeventig vluchten haar ouders van Guyana naar Suriname, uit angst voor repressie en spanningen onder het bewind van Forbes Burnham. Ze komen met weinig aan en moeten opnieuw beginnen in een land dat niet vanzelfsprekend als thuis voelt. Ze groeien op in een constante staat van paraatheid. Tijdens militaire invallen schuilen ze in een donkere kamer en blijven muisstil vanwege hun illegale status. Die angst nestelt zich diep in hen.

Niet lang daarna valt hun gezin uiteen. Haar vader vertrekt naar het buitenland en haar moeder blijft achter met vier jonge kinderen: één jongen en drie meisjes. Ze is 29 jaar en zonder opleiding staat ze er alleen voor. Thuis wordt weinig gesproken. Haar moeder leert haar gevoelens niet onder woorden te brengen. In plaats daarvan spreken hangers, deegrollers en takken van sinaasappel- en tamarindebomen. Woorden maken plaats voor fysieke ‘correcties’. Sharon en haar zussen vinden houvast in hoop en verbeelding. Hun broer vlucht in drugs. Hoe kan het dat de meisjes ondanks alles overeind blijven, terwijl hun broer ontspoort?

Verwachtingen

“Wij hebben het beeld dat een man sterk moet zijn”, zegt Fariël Ishaak, onderzoeker en docent bij de studierichting Agogische wetenschappen van de Anton de Kom Universiteit van Suriname. Zij legt uit hoe diepgewortelde verwachtingen mannen kunnen belemmeren om over hun problemen te praten. “Een man moet voorzien. Een man moet kunnen tegen psychische druk”, vervolgt Ishaak over diepgewortelde opvattingen. “Het gevolg is dat die drempels voor mannen heel hoog zijn en soms gaan ze echt kapot aan alles wat ze ervaren. En ze praten er gewoon niet over, omdat ze bang zijn voor reacties zoals: ‘Waarom doe je als een mietje?’”

Dat zaadje wordt al vroeg geplant. Ishaak benadrukt dat risicofactoren in de leefomgeving van een kind belangrijk zijn. Een pedagogisch klimaat met ‘veel negatieve prikkels’ vergroot de kans op probleemgedrag later in het leven. Die kwetsbaarheid werkt ook door in het onderwijs, blijkt uit het UNESCO-rapport Leave no child behind: global report boys’ disengagement from education(2022). Dezelfde maatschappelijke verwachtingen die mannen ervan weerhouden hulp te zoeken, spelen ook bij schooluitval onder jongens. Armoede, bijdragen aan het gezinsinkomen en hardnekkige gendernormen maken onderwijs voor veel jongens minder aantrekkelijk.

Ook Sharons broer wordt een drop-out, terwijl de drie meisjes hun middelbare opleiding afronden. De jongste haalt zelfs de universiteit. Dat jongens uitvallen staat volgens deskundigen zelden op zichzelf. Achter dergelijk gedrag gaan vaak ervaringen schuil die al vroeg in het leven beginnen. “De gevolgen van een onveilige jeugd openbaren zich vaak pas jaren later”, zegt socioloog Julia Terborg.

Volgens haar zijn agressie en drugs- en alcoholgebruik vaak niet het begin van het probleem, maar een reactie. Ze zijn een manier om om te gaan met een gebrek aan aandacht, respect en veiligheid tijdens de opvoeding. Sharons broer past precies in het beeld dat Terborg schetst.

Mentale problemen ontstaan vroeg, blijven lang onzichtbaar en worden vaak pas opgemerkt wanneer ze al diepgeworteld zijn. Tot die conclusie komt ook door UNICEF gefinancierd onderzoek (april 2026) naar suïcidaal gedrag onder jongeren van 16 tot 25 jaar in Suriname, evenals de studie Comprehensive Analysis of Mental Health of Children and Adolescents in Suriname.

Taboe

Mentale problemen ontstaan vroeg, blijven lang onzichtbaar en worden vaak pas opgemerkt wanneer ze al diepgeworteld zijn. Tot die conclusie komt ook door UNICEF gefinancierd onderzoek (april 2026) naar suïcidaal gedrag onder jongeren van 16 tot 25 jaar in Suriname, evenals de studie Comprehensive Analysis of  Mental Health of Children and Adolescents in Suriname.

Er rust nog altijd een taboe op praten over gevoelens. Mannen praten er wel over, maar vaak oppervlakkig, stelt kinder- en jeugdpsycholoog Juljo Cruden, aangesloten bij de Surinaamse Vereniging van Psychologen en Orthopedagogen (SVPO). “Zij gaan niet de diepte in.” Hij pleit voor meer ruimte voor open gesprekken tussen mannen. Langdurig opgekropte emoties leiden tot spanning tot de bom barst. Verdriet, angst en kwetsbaarheid worden vaak als ‘onmannelijk’ gezien. Daardoor zijn agressie en boosheid vaak de enige manieren om emoties te uiten.

Mental awareness month

Juni 2026 is uitgeroepen tot Mental Awareness Month. Na een reeks ingrijpende incidenten laait de discussie over mentale gezondheid opnieuw op. Op televisie verschijnen filmpjes en presentaties over het onderwerp. Schooluitval, dak- en thuisloosheid, huiselijk geweld en gendergerelateerde problematiek worden vaak gekoppeld aan psychische nood, trauma en onverwerkte emoties.

Decennialang zetten organisaties, vrijwilligers en deskundigen zich in voor de aanpak via trainingen, voorlichting, hulpverlening, wetgeving en doorverwijzing. Onderzoeksrapporten met aanbevelingen stapelen zich op bij beleidsmakers. Toch blijft de uitvoering van beleid vaak achter en verandert er in de praktijk weinig.

Dit artikel is gepubliceerd in de Ware Tijd van maandag 6 juli 2026